Ferhat ÖZBADEM

İnsan ilişkilerinde ortaya çıkan sorunların birçok farklı sebebi olabilir. Bu sorunların sebepleri bir şekilde ortadan kaldırılmadıkça bu sorunların devamı kaçınılmaz olacaktır. Bu sorunlar çözüm bulmadığı zaman, kırılmalara ve bir sonraki süreçte ayrışmalara sebep olacaktır. Bu durumu görmek için, toplumun genelini de analiz edebilirsiniz, toplum içinde bir topluluğu da analiz edebilirsiniz. Sorunların sebepleri ne olursa olsun çözüm yolu iletişim ve birbirini anlama çabası olmalıdır. İletişim olmayan yerde insanlar arası sorunların çözümü nerde ise mümkün değildir. Birbirini anlama çabası da iletişim ile ilgili olarak çözüme büyük katkı sağlar. Sağlıklı bir iletişim ve birbirini anlama çabası empati ve sempati kurabilmek ile ilgilidir.

"Empati bilişsel veya duygusal-bilişsel bir sü­reç olarak kabul edilmiştir. Bilişsel bir süreç olarak tanımlanan kavram, bireyin bir başkası­nın duygu ve düşüncelerini kendi zihniyle an­laması ile ilişkilidir ve başkalarının anket soru­larına verecekleri cevapları tahmin etme ve benzeri şekilde diğerlerinin davranışlarına uyum sağlamayı araştıran çalışmalara yol aç­mıştır. Bu çalışmalar büyük metodolojik güç­lüklerle karşılaşmıştır.

Duygusal-bilişsel kavram, bir insanın başka birinin duygusal bir anını -doğru veya yanlış olarak- fark etmesi ve ardından aynı duyguyu kendisinde duyması üzerinde odaklanır. Her iki duygusal durumun birbirine ne kadar ben­zediği tartışmalı bir konudur. Bundan da öte­de, diğer kişinin neler hissettiği ortamdan, doğrudan doğruya gözlemden veya bilgi al­mak yoluyla öğrenilebilir. Bu kavram diğer ki­şinin duygusal durumunun "empati yapan" ki­şide yeni bir duygu ortaya çıkmasına yol açma­sı durumunu içermez.

Duygusal bilişsel empati, tanım gereği, "ken­dini diğerinin yerine koymanın zorunlu sonucudur, insanın kendisiyle diğer bir ki­şinin yaşantıları arasındaki ilişkilerin öğrenil­miş olmasına bağlı olabilir. Duygusal bilişsel empati, ahlaki davranışla ve eğer yardım di­ğer kişideki olumsuz duyguları azaltacak ise o kişiye yardım etme davranışıyla bağlantılıdır. Ancak, son araştırmalar gösteriyor ki, eğer empati yapan kişinin tek motivasyonu empati yaptığı olumsuz duygudan kurtulmak ise bu­nu diğerine yardım ederek yapabileceği gibi böyle bir ortamdan kaçınarak da sağlayabilir, hatta bu İkincisi daha etkili ve zahmetsiz olur. Eğer empati yapılan olumsuz duygu çok güçlü ise birey, diğer insandan kaçabilir.

Öte yandan, empati yapan kişi diğerine karşı pozitif bir tutum içinde ve ona yardım etmeye istekli ise bu empati bir tür sempati halini alır. Sempati bir insanın bir başkasının iyiliğini iste­me, onun iyiliği ile ilgilenme durumu olarak görülebilir. Empati sempatinin karşılığı mıdır, bunu tam olarak söyleyemeyiz, zira bir insan diğer bir İnsana sempati duyabilir ve bu diğer kişi herhangi bir benzeri duygu taşımıyor ola­bilir."(SBA)

Sorun ne olursa olsun empati kurma yetisini kendimizde geliştirmek zorundayız. Empatiyi yaygınlaştırmak ise ikinci sorumluluğumuz. Mevcut sorunlar biz merkezli veya dış merkezli olabilir. Daha da ilerisi sorun sebebi muhatap/larımız olabilir. Eğer çözümden yana bir tavır almak istiyorsak empati kurmamız şarttır. Empati kurmak birinci dereceden sorunu ortadan kaldırabileceği gibi ikinci dereceden sorunun sebep olacağı olumsuz sonuçları minimize de edebilir. Diğer yönden ise, birey ve topluluk olarak empati kurma yetisine sahip olmanın önemi üzerinde durmamız gerekiyor. Bireyler ile olan ilişkilerimizde bireysel empati kurmak ile birlikte topluluk olarak sorun yaşadığımız topluluklar ile topluluk empatisi kurmamız gerekir.

Bizden kaynaklanan sebepler ile bir sorun hâsıl olmuş ise, olumsuz anlamda etkilediğimiz kişilerin psikolojilerini ve etki türünü göz önünde bulundurarak çözüm arama yoluna gitmeliyiz. Bu meyanda özür dilemek erdemini gösterebilmek önemlidir. Bunun yanında pişmanlığı açık ve net bir dil ile ifade edebilecek bir duruşa sahip olmalıyız. Yaptığımız hatanın, hatalar zincirine sebep olmaması için empati kurup çözüme ilk elden katkı sağlamamız gerekir. Empati kurarken önemli olan hususlardan biri de, muhatabımızı anladığımızı muhatabımıza belli etmemizdir. Empati kurup muhatabımızı bundan habersiz bıraktığımızda sorunun çözümü zorlaşacaktır. Bu duruma özellikle dikkat etmemiz gerekir.

Sorun muhatabımızdan kaynaklanıyor ise empati kurmak yolu ile nasıl çözüm sağlayacağımıza karar verebiliriz. Muhatabımıza empati yapması gerektiğini gerek örneklendirmeler gerekse de diğer yollar ile ifade etmemiz gerekir. Rolleri değiştirme yöntemini izah ile başlayabiliriz. Muhatabımız ile bizim yer değiştirmesi ve sonuçların değerlendirilmesi sözlü olarak ifade edilerek devam edilebilir.

Topluluklar arası empati önemli bir mevzu. Günümüzde önemi biraz daha ortaya çıkan bu durum empati kurulmadığından her geçen gün biraz daha büyüyen bir sorun olarak hayatımızın ortasında duruyor. Bir toplum ile olan sorunlar iletişim kurulmadığından, empati kurulmadığından istekleri anlaşılmadığından yanlış yöntemler ile çözüm yolları arandığından çözümsüzlüğe doğru yol alınmaktadır. Toplumsal sorunları anlamak için toplumların yaşadığı tarihsel şartları ve olayları iyi bilmek gerekir. Mağduriyetleri ve kırılmalarının sebeplerini iyi analiz etmek gerekir. Aksi takdirde çözüme kavuşmak mümkün olmayacaktır. Empati iki taraflı olduğunda daha bir anlam kazanır ve çözüme katkı sağlar. Toplumlar arası sorunlarda kesin çözümler toplumların karşılıklı empati kurması ile mümkündür. Tek taraflı empati ise sorunları minimize eder fakat ortadan kaldırmaz. Toplumlar arası sorunların kısa vadede çözüme kavuşmasını beklemek safdillik olur. Fakat çözüm uzun vadede olsa mümkündür. İlk adım ise empati kurularak atılabilir.

Empati ve sempati ilişkisi birbirinden bağımsız unsurlar olarak ele alınabileceği gibi, sebep sonuç ilişkisi olarak da bakılabilir. Birbirinden bağımsız değerlendirmek noktasında; insanlar sempati duymadıkları kişi ve toplumlar ile empati kurabilir. Sempati, empatinin olmazsa olmazı değildir diyebiliriz. Sebep sonuç ilişkisi noktasında bakarsak; empati kurmamız için sempati ile yaklaşmamız gerektiğini ifade edebiliriz. Aynı şekilde sempati duyduğumuz kişi ve toplumlar ile empati kurmamız daha kolaydır. Nihayetinde her iki durumda da empati olması yönü önemlidir. Bu noktada, kendimizi sempati duymaya zorlayabiliriz. Sempati ile baktığımızda empati kurmamız daha kolay olacağından çözüme katkı sağlaması da daha fazla ve hızlı olacaktır. Empati kurarken sempati duymaya çalışabiliriz. Bakış açımızın her durumda pozitif olması çözümü kolaylaştıracaktır.

İnsan, barış içinde olduğunda daha fazla mutlu olmaktadır. Barış içinde olmanın yolu ise sorunları ortadan kaldırmak ile mümkündür. Sorunların ortadan kalkması ise empati kurmak ile mümkündür. Empati ise sempati ile olduğunda etkisini arttırmaktadır. Çok bilinmeyenli denklemlerin formülsüz çözümü ne kadar zor ise insanlar arasındaki sorunların çözümü de empatisiz o kadar zordur.