Ferhat ÖZBADEM

Çağa Karşı Duran Aksiyon Bir Kişilik: Seyyid Kutub

Hayatı

Hayatı, eserleri, mücadelesi ve şehadeti/şahitliği ile yirmi birinci yüzyılın aydınlık çehresi olan aziz ve mümtaz bir şahsiyeti anlatmak zor olsa gerek. Bu şahsiyetlerin biyografik ve kişisel yönlerinden ziyade, düşüncelerinin ve perspektiflerinin ele alınıp, analiz edilip, güncelleştirilmesi ise meşakkatli olmakla birlikte bir sorumluluk, bir vefa borcu, bir duruşun simgesel ifadesidir.

Söz konusu olan şahsiyet örnek ve önder insan şehid/şahid Seyyid Kutub olunca, sorumluluğumuz biraz daha artıyor, vefa anlamını buluyor, duruşumuz en şık halini alıyor.

Dosdoğru bir istikamet sahibi, bidat ve şirkin her türünden arınmış bir fikriyatla ifsad ve zulmete karşı en güzel şekli ile mücadele etmiş olan Seyyid Kutub'un bütün eserleri tetkik ve analiz edildiğinde görülecektir ki birçok önemli konuya temas etmekle birlikte iki ana esas konu üzerinde özellikle durmuştur. Birincisi birey ve toplumu her yönü ile kuşatan vahye / kitaba yönelmenin gerekliliği. İkincisi ise, ''''örnek İslam toplumunu '' oluşturacak olan ''Örnek Kuran Neslinin inşaa'' sorumluluğudur.

Kuran'dan uzaklaşan, Kuran'ı bir hayat nizamı olarak görmeyen, Kuran'ı özne olarak değil nesne olarak gören, uyduruk bir din anlayışına sahip insanların Kuran'ı hayatlarının merkezine alıp, Kuran'a doğru yaklaşımlarında Seyyid Kutub'un eserlerinin katkısı şüphesiz inkâr edilemez.

Kutub her şeyden önce bir dava adamıdır. Davasının misyonunu çağlar ötesine taşımış, geniş coğrafyalarda yayılmasına vesile olmuş, mücadelenin her sathında bıkmadan, usanmadan, yorulmadan azimle cehd etmiş, şahitlik sorumluluğunu yerine getirip, tevhid ve adaletin anlaşılıp hâkim olması yolunda ağır işkencelerle dolu zindan hayatının şehidlik ile şereflenmiş bir dava adamıdır.

Kutub, bir bütünü ikiye ayıran değil iki zıt bütünü birbirinden ayıran bir algıya sahiptir. Tevhid ve şirk üzerinden iki bütünün birleşemeyeceğini savunur. Cahiliye ile İslam'ın uyum içinde olamayacağını ve birlikte olmasının mümkün olmadığını savunur.

Kutub, eleştirilerini ilkeler üzerinden ve olguları merkeze alarak yapar. Bu yönü ile entelektüel yönü net görülebilir. Bununla birlikte bu yaklaşım hakikate talip olanlar için yol gösterici bir yöntemdir.

Kutub, İslam kardeşliğinin, iman bağının en önemli kardeşlik ve bağ olduğunu savunur. Bu görüşleri savunurken kıyasladığı cahiliye algıları ile ilgili güncel ve somut örneklemeler büyük etkiye vesile olmuştur. İman bağını merkeze alan anlayış ile İslam kardeşlik anlayışına bulaşmış olan cahiliye etkilerinin hepsini bertaraf etmiştir.

Kutub, güncellenen ve üreten fıkıh algısına sahiptir. Donuk fıkıh algısını aşmış bir anlayıştadır. Bu yönü ile ele alındığında içtihatlar yolu ile sürekli güncellenmesi gereken bir fıkıh anlayışına sahiptir.

Kutub, İhvan hareketine yeni bir soluk yeni bir ufuk getirmiştir. Ve şehadetinden sonra eserleri ile meydana gelen hemen bütün İslami hareketlerin üzerinde etkisini devam ettirmiştir.

Kutub, Kapitalizm ve Komünizme getirdiği eleştiriler kadar emperyalizme getirdiği eleştiriler ile de yakın dönem İslam düşüncesinin şekillenmesine katkıda bulunmuştur.

Kutub, Kur'an neslinin oluşumunu ve bu neslin öncülüğünü toplumun ıslah ve felahı için olmazsa olmaz olarak görür. Bu neslin toplumdaki ifsadı sonlandıracağını ve İslam'ın bu yol ile icra ve tatbik edileceği görüşünü savunur. Bu yönü ile toplumun ıslahının toplumsal arınma ile olacağı görüşünü savunur. Yani yukardan aşağı şekillenen bir değişim ve dönüşüm değil, aşağıdan yukarı doğru şekillenen bir yönetim anlayışına sahiptir.

"Seyyid Kutup'un mesajının; etnik, mezhebi ya da bölgesel şartları aşan bir kuşatıcılık içermesi bir model olarak algılanabilmesini kolaylaştırmış olmakla birlikte, şüphesiz asıl belirleyici olan "Ne yapmalı?" sorusuna verdiği nitelikli cevaptır. Uzunca bir zamandır emperyalizm, Siyonizm ve işbirlikçilik şeytan üçgeni içinde sömürü ve zillete mahkûm edilen ümmetin içinde bulunduğu durumu gerçek boyutlarıyla kavramak ve çıkış yolunu ortaya koymak İslam adına sarfedilen pek çok çabanın ortak paydasını teşkil etmiştir. Ne var ki tüm samimi ve içtenlikli gayretlere rağmen, bu çabaların pek çoğu gerek fikri ve siyasi yetersizlik gerekse de devralınan bularak tarihsel mirasın aşılamaması nedeniyle başardı olamamış, sebepler yerine sonuçlar üzerinde yoğunlaşılmış ve bunun neticesinde de çözümsüzlüklerle karşılaşılmıştır. Seyyid Kutup'u geleneksel İslamcı ya da ıslahatçı arayışlardan farklı kılan tam da burasıdır. O Ümmet'in iç içe bulunduğu hastalığın geçici, yüzeysel birtakım tedavilerle giderilmesinin mümkün olmadığını, hastalığın bünyenin derinlerine nüfuz etmiş bulunduğunu, bünyenin tekrar sağlığına kavuşması için ciddi bir operasyon gerektiğini görmüştür. Emperyalizmin ve işbirlikçilerinin sürdürdüğü zulme karşı sarsılmaz bir öfke ve dirençle dopdolu olma vurgusu yanında, karşılaşılan bu zulmün asıl besleyicisinin tevarüs yoluyla bünyede yaşatılan geleneksel cahiliyye olduğunun altını çizmiştir. Kısacası "ümmetin ümmet olma bilincini yitirmesi"ni meselenin temeline koyarak, sorunun doğru biçimde tanımlanmasına büyük bir katkıda bulunmuştur."^[1]

Kutub, gerçek sosyal adaletin ancak İslam ile mümkün olduğunu haykırmıştır. Bu yönü ile adaleti merkeze alan bir anlayış ile fikirlerini ve yönetim ile ilgili düşüncelerini şekillendirmiştir.

Yahudi ile savaşımız adı ile yayınlanan eserinde çok sert söylemler ortaya koyduğu eleştirisine cevap vermek gerekiyor. Yahudi ile savaşımız adlı kitap Seyyid Kutub'un İhvanı Müslimin hareketine katıldığı ilk dönemlerde İhvan'ın yayın organı olan Dava dergisinde kaleme aldığı yazıların derlenmiş şeklidir. Yazılar 1978 yılında Beyrut'ta Zeynelâbidin Rikabi tarafından derlenerek kitaplaştırılmıştır. Filistin'in yeni işgal edildiği ve Mısır'ın İsrail ile savaş halinde olduğu ve İsrail'in İngilizlerin desteği ile sürekli saldırdığı bir zaman diliminde kaleme alınmış yazıların o şartlarda yeterince mutedil olduğunu söyleyebiliriz. Kitapta dikkat çeken başka bir husus ise Fedailer topluluğu ile ilgili yazıdır. Bu yazı o dönemde etkin olan bir derneğin kapatılmasının nelere yol açabileceği ile ilgili analizler ve Fedailer topluluğu üyelerinin bu tür kapatma teşebbüslerinden dolayı mücadeleyi bırakmamaları gerektiği ve yola devam etmeleri gerektiğini işleyen bir yazıdır. Yazı okunurken bu ayrıntı göz önüne alınırsa konu daha iyi anlaşılır.

Kutub'un düşüncelerini ve anlam dünyasını tam olarak idrak edebilmek için Kutub'un bütün eserlerini tek tek analiz edip birçok yönü ile örneklik teşkil eden hayatını da iyi bilmek gerekir.

Yazmış olduğu tefsirde (Fizilalil Kuran/ Kuran'ın Gölgesinde) beyan ettiği şekli ile Kutub: Kuran'dan beslenen, Kuran ile hareket eden Kuran'ı anlayan ve Kuran İle donanan bir kişi/nesil olmasının gerekliliğini en güzel şekilde ifade etmiştir. Tedrici olarak bireyin sistemli bir şekilde değişebileceğini, tevhide yönelen bireylerinde yine tedrici olarak İslam toplumunu en kamil şekli ile ihya etme sorumluluğunu birçok defa vurgulamıştır. Kuran doğrudan kuranın kendisinden kaynaklanan toplumsal bir dönüşüm projesini sistematize etmeye çalışmış bu projeyi öncelikle ''Yoldaki İşaretler'' ve ''İslam Düşüncesi'' adlı eserlerinde bütün incelikleri ile ortaya koymuştur.

Tabuları yıkan, taassubu ortadan kaldıran bir düşünce anlayışı ile özgürlükçü, aksiyoner, özgün ve donanımlı bir neslin yani 'kuran neslinin'' sorumluluğunu yerine getirmesi ile örnek bir İslam Toplumunun oluşacağını ve dinin/İslam'ın böylece en güzel şekli ile fonksiyonunu icra edeceğini eserlerinde en güzel şekli ile izah etmiştir Seyyid Kutub.

SEYYİD KUTUB VE ESERLERİ

Kuran'da Edebi Tasvir: 1945 yılında kaleme alınmış bir eserdir. Bir dava adamı olmakla birlikte edebiyatta da mihenk taşı olan Kutub, bu eserinde Kuran'ın tasvir içerikli ayetlerini mükemmel bir dizayn içinde kitaplaştırmıştır. Kuran'ın okunduğu zaman –la teşbih vela temsil- bir portre, bir film şeridi, bir fotoğraf netliğinde insan zihninde yer bulan tasvirleri bu eserinde yan yana getirmiş, dil olarak inceliklerini ve insan psikolojisi üzerindeki etkilerini de izah etmiştir. (Kahire 1945, 1966). Müellifin 1939'da yayımladığı makalelerin genişletilmiş şekli olup Süleyman Ateş ve Kâmil M. Çetiner tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Kendi alanında en iyi olan bir eserdir. İlk dönem alimlerin telif ettiği bir eser türü olan Kur'an'da edebi yönler/tasvirler son dönemde Kutub'un ruhu ve kalemi ile bu çağda yeniden gündeme gelmiştir. Son dönem tefsir ulemasından Muhammed Sabuni, Kur'an'daki edebi yönleri önceleyen tefsiri ile dikkat çeker.

Kuran'da Kıyamet Sahneleri: Kuran'daki kıyamet ve ahiret ile ilgili ayetlerin tefsirinden müteşekkil bu kitabı 1945 yılında kaleme almıştır Seyyid Kutub. Kur'an-ı Kerim'deki kıyametle ilgili ayetlerin nüzul sıralarına göre ele alındığı eser kendi alanında bir şaheserdir. Kur'an araştırmaları tarzında telif edilen eser okuyucusunu uzun süre etki altında bırakan bir çalışmadır.

İslam'da Sosyal Adalet: Üç sene içinde yazdığı bu eser gerek ilk yayınlandığı süreçte gerekse de başka dillere tercüme edilip yayınlandığında büyük ses getirmiştir. İslam'daki adalet anlayışını çağın şartlarına şahitlik ederek ele alan bu eser Türkçeye de tercüme edilmiştir. (Türkçe tercümesinde küçük bir sorun vardır. Tercüme ilk baskıya göre yapılmıştır. Lakin Kutub şehadetinden önce ilk baskıda var olan bazı hataları düzeltmiş, daha sonraki baskılarda bu hatalar yayınlanmamıştır. Türkçe tercümede o hatalı görüşler aynı şekilde basılmaya devam etmektedir.) Seyyid Kutub'un sosyal ve siyasal konulara yöneldiği ilk eseridir. Kutub'un birçok ithama maruz kalmasına sebep olan eseridir. Yakın dönemde bu alanda yazılmış en derinlikli ve ufuk açan bir eserdir. Gerçek sosyal adaletin İslam'da olduğu tezini ele alan eser, sorunları ele alırken tarihi vakıalar üzerinden günümüze yansımaları çok derin bir disiplin içinde okuyucuya sunmaktadır. Bu kitap üzerinden eleştiriler noktasında halife Osman (ra) ile ilgili görüşleri eleştirilmektedir. İlk tercüme edildiği dönemde bu kısımların kitapta olduğu sonraki dönemlerde bu bölümlerin çıkarıldığı söylenir. Lakin, vakıa öyle değildir. İlk dönem tercümeler ile son dönem yeni tercümeler arasındaki farktan kaynaklanmaktadır. Tercüme eden kişilerin kendi bakış açılarını tercümeye aktarmasından kaynaklanan bir vakıadır. Kutub, diğer eserlerinden edindiğimiz izlenimler kadarı ile sahabelere hürmette kusur edecek bir görüşe sahip değildir. Sahabe dönemindeki olaylara yaklaşırken tarihi veriler üzerinden tespitler yapmıştır. Fakat bu sahabeye hakaret olacak bir mesele değildir.

İslam Ve Kapitalizm Çatışması: Gençlik yıllarında Amerika'ya gitmiş olan Seyyid Kutub, Amerika'daki iktisadi sistemi yakından tanımış, yaşadığı zaman ve coğrafyadaki etkisini hissedip, İslam iktisat anlayışının mükemmelliğini i tevhid ve adaletin söz sahibi olmasının gerekliliğini ve kapitalizmin birey ve toplumu her anlamda zarara uğrattığını çözümün ise İslam'da olduğunu bu eserde beyan etmiştir. Kitapta Mısır toplumunda 1952 ihtilali öncesinde gelir dağılımındaki eşitsizlik ele alınmaktadır. Seyyid Kutub burada sömürgeciliğe ve Haçlı seferlerine dikkat çekmekte, Mısır içinden pek çok kesimi sert bir dille eleştirmektedir. Kutub'un kapitalizme ve sömürgeciliğe getirdiği eleştiriler hala güncelliğini korumaktadır. Kapitalizm ve emperyalizme rıza gösterenlere getirdiği eleştiriler bugün aynı ile devam etmektedir. Bu eser merkeze alınarak yeni çalışmalar ve güncel yaklaşımlar ele alınarak kapitalizm ve emperyalizme İslami bir eleştiri içerikli eserlere ihtiyacımız var şu dönemde.

Dünya Barışı Ve İslam: Hemen hemen bütün eserlerinde esas konu olan tevhidin, birey, aile, toplum ve dünya barışı için bir şart olduğunu bu eserde izah ediyor. Dünyada barışın olması için, toplumların barış ve huzur içinde olması, toplumların barış ve huzur içinde olması için ailelerin barış ve huzur içinde olması, ailelerin barış ve huzur içinde olması için bireylerin barış ve huzur içinde olması gerektiğini belirtiyor Kutub. Bunun da İslam'ın özümsenip yaşanması ve hâkim olması ile mümkün olduğunun altını çiziyor. Eserde barış ve sosyal huzur konusu fert, aile, toplum, devlet ve dünya bağlamında ele alınmıştır. Barış ve huzur ile ilgili etkenler üzerinde derinlemesine analizler yapılmaktadır. Yaşadığı dönemin ve olayların etkisi cümle aralarında kendisini belli etmektedir.

İslam Toplumuna Doğru: Toplumda varolan bütün sıkıntıların, dengesizliklerin, sorunların sebebinin İslami hakikatlerden uzaklaşılması olduğunu ifade eden Kutub, çözümün İslam nizamı olduğunu, İslam nizamının Rabbani olduğunu ve insan fıtratına uygun nizam olduğunu bu eserde ele almıştır.

Yoldaki İşaretler: Manifestoal yönü ile bir şaheser olan bu kitap aynı zamanda Seyyid Kutub'un şehadet vesilesidir. Şehadetinden bir sene önce tamamladığı bu eser için Üstad Mevdudi'nin şu sözü her zaman için beni çok etkilemiştir:''Yoldaki İşaretler adlı kitabı okuduktan sonra kendim yazmışım gibi duygulandım. Çünkü içindekilerin hepsi de inandığım ve gördüğüm gerçeklerdir.''

Kırk yıl boyunca durmadan duraksamadan okuyan Mütefekkir Seyyid Kutub, ilminin, ufkunun, kalbinin en kamil meyvesi olan '' Yoldaki İşaretler'' adlı eserinde, İslam'ın yaşanıp hakim olması için tevhid akidesinin önemini, arınmış bir imanın gerekliliğini bütün incelikleri ile ortaya koyuyor. Kuran'a yaklaşımın nasıl olması gerektiğinden, müslümanın milliyetinin akidesi olduğuna, metodun Rabbaniliğinden muvaffakiyetin sebeplerine kadar birçok konuyu edebi ve etkileyici bir dil ile kaleme alan üstad, adeta kelimeleri ayaklandırmış, gönüllere doğru yol aldırmış, gönle nakış nakış işlemiştir bu hakikatleri.

İstikbal İslam'ındır: Sosyolojik, tarihsel ve Psikolojik kuralları ortaya koyarak, İslam'ın evrenselliği ve diğer ideolojilerin tıkanıklık sebeplerini ortaya koyarak aynı zamanda İslam'ın toplumsal yönünü ve diğer ideolojileri kıyaslayarak, gelecekte hâkim gücün İslam olacağını sebepleri ile birlikte bu eserde ortaya koymuştur. İslam'ın hâkim olmasının kemalat derecesinde iman eden bireyler vesilesi ile olacağını izah etmiştir.

Din Budur: Olması gereken din/İslam algısını belli başlıklar altında ele alan Kutub, bu eserinde din telakkisi ve dinin hâkim ve hakimiyetinin nasıl anlaşılması gerektiğini Kuran'ın ayetleri ışığında birçok sosyolojik tespit eşliğinde izah etmiştir.

İslami Etüdler: Yaşadığı dönemde farklı gazete ve dergilerde neşredilen makalelerinden müteşekkil olan eser birçok konuda kaleme alınmış düşünce yazılarından oluşmaktadır. Daha çok bireyin ve toplumun yaşamış olduğu sıkıntıları kendi penceresinden değerlendiren Kutub, makalelerinde genel içerik olarak İslam Nizamının gerekliliği, bireyin donanması ve emperyalist güçlerin eleştirisini ele almıştır.

Ruhun Sevinci: Bir insanın ölümü beklemesi nasıl bir duygu acaba? Kesin olarak öleceksin. Daha da dramatik olan asılarak öldürüleceksin. Ne hisseder acaba insan?

Ölümü bekleyen insan neleri düşünür? Düşünceleri kaleme nasıl yansır? Düğüm düğüm olan düşünceler kâğıda dökülünce çözülür mü acaba? Kelimeler, kağıtları tutuşturur mu acaba?

Bir kitap düşünün. Fikir ve düşüncelerinden dolayı idama mahkûm edilen bir mütefekkirin kız kardeşine yazdığı mektuplardan meydana gelmiş olsun. Ne hissedersiniz?

Kitabı kâmil manada anlamak için, Seyyid Kutub'un hayatı, fikirleri ve mücadelesini iyi bilmek gerekiyor.

Ruhun sevinci, Seyyid Kutub'un idam edilmeden önce, zindandan kız kardeşi Emine Kutub'a yazmış olduğu on beş mektuptan meydana geliyor. Kitap otuz altı sayfa fakat, en az otuz altı bin sayfalık bir etki bırakıyor insanın ruhu, kalbi ve zihninde. Seyyid Kutub'un Türkçeye tercüme edilen son eseri diyebiliriz. Bu mektuplar ilk defa Tunus'ta "Fikir" dergisinde yayınlanmıştır.

Özellikle on beşinci mektup şahsımı derinden etkiledi. "şimdi gelse ölüm beni korkutmaz" cümlesi ile başlayıp, göz pınarlarını hareketlendirecek kadar duygusal cümleler ile ruhun sevincinin etkisini ortaya koyuyor.

Kitaptan orijinal cümleler:

Hayat, daima diri olan Allah'ın kuvveti ile canlanır ve gelişir. Biz başkaları için yaşadığımız zaman, kendimiz için daha dolu bir hayat yaşarız. Kötülük ağacı kısa sürede büyür. Her insanda güzel bir sözü hak eden bir yan vardır. Duygu alışverişinden dolayı sevinmek… İnanç ve fikirlerimizi kendimizden daha değerli görmeliyiz. İdrak edebilme gücü… Entelekt… Zaman olur kölelik özgürlük kisvesine bürünür. İnanç olmadan ilke bir işe yaramaz. Yaşayan bir düşünce insan kalbini besler. Aşağılık bir yöntem kullanılarak, şerefli bir hedefe varılmaz. Şimdi gelse ölüm, artık beni korkutmaz çünkü şu hayattan çok şey aldım. Şimdi gelse ölüm, artık beni korkutmaz çünkü elimden geldiği kadar çok şey yaptım. Şimdi gelse ölüm, artık beni korkutmaz çünkü elimden geldiğince iyi olmaya çalıştım.

Fizilali Kur'an: Kuran'ın gölgesinde yaşanmış bir hayatın meyvesi olan bu tefsirin Arapçası sekiz cilt olup büyük bir kısmı zindanda yazılmıştır. (Türkçe Tercümesinin on, on iki, on altı ciltliği vardır.)

Çağın dilini kullanarak Kuran'ın evrensel mesajını tevhid merkezli fikriyatla edebi olarak ifade eden Seyyid Kutub'un tefsir kitabına ''Tevhidin ayrıntıları ile izahı''da diyebiliriz. Akıcı ve sade bir dil ile kaleme alınan bu tefsir çağımızın en çok okunan tefsirlerindendir. Tefsir usul ve kaidelerine göre yazılmış olan bu eser çağa ışık tutmakta, Kuran'ın tevhid penceresinden anlaşılıp ve yaşanmasına da büyük katkı sağlamaktadır.

Fizilali Kur'an Kur'an'ın gölgesinde demektir. Fizilali Kur'an tefsirinin yazılmasının arka planı şöyle işlemiştir. 1952 yılında El Müslimin (Mısır İhvanı Müslimin hareketinin dergisi) dergisine yazdığı Kur'an'ın gölgesinde başlıklı makaleleri ilgi görünce ve ses getirince Seyyid Kutub Fizilali Kur'an tefsirini yazmaya karar verir. Bu süreç ilgili dergide okuyuculara duyurulur. İlk 16 cüz cezaevi hayatından önce neşredilmiştir. Kalan kısmı cezaevinde tamamlanmıştır. Sık sık cezaevine girip çıkan Kutub son esaretinden önce ilk 16 cüzü gözden geçirerek eklemeler ile yeni şekli ile neşretmiştir.

Yöntem olarak ilk dikkat çeken yönü ayetlerin ayetler ile tefsir edilmesidir. Akabinde hadisler ile desteklenmesidir. Kutub, hadisleri paylaşırken bazen hadis kritiği yapmış ve bir kısım hadisleri eleştirmiştir. Bununla birlikte Fizilal'de yer alan bir kısım hadislerde senedin verilmemiş olması hadis usulü noktasında eleştirilebilecek bir durumdur. Kutub, ayetlerin ayeti tefsiri, sünnetin ayetleri tefsiri ile birlikte sahabe ve tabiinin görüşlerini de tefsirinde işlemiştir.

Seyyid Kutub'un Kur'an'a yaklaşımı çok nettir. Sahabe Kur'an'a nasıl yaklaşmış ise öyle yaklaşılması gerektiğine sık sık vurgu yapar. Bu konudaki görüşü Yoldaki İşaretler adlı eserinde ayrıntısı ile işlenmiştir. Yine Kutub'un yaklaşımına göre Kur'an'ı anlamak için islami hareket içinde aktif bir şekilde mücadele etmek gerekir. Ayetlerin ruhunun anlaşılması mücadeleci bir hayat ile ilgilidir bakış açısına sahiptir.

Kutub, tefsirinde ayet ayet yorumlamaktan ziyade konu konu yorumlama tekniğini kullanır. Kur'an'daki olayları ve yaşanmışlıkları tarihi olgular olarak ele almaz. Bütün zamanlara hitap eden bir yaklaşım ile tefsir eder. Fıkhi konulardaki görüşler konusunda ya direkt ayet ve hadislere başvurur ya da Şafii fıkhına göre yorumlar yapar. Akide ile ilgili kısımlarda ise direkt ayetlere başvururken yöntem olarak ise tevilsiz selef yönteminin etkileri görülür. Bununla birlikte gelenekçi selefiler tarafından da tasavvuf ehli tarafından da sürekli eleştiriye tabi tutulmuştur.

Esas itibarı ile Kutub'un tefsiri bir hayat rehberi olma özelliği taşımaktadır. Tefsiri yazdığı dönem ile günümüz arasında sosyal, siyasal ve ekonomik anlamda dünya pek değişmediğinden tefsir günümüze de mesaj vermektedir. Kutub'un Kur'an anlayışı hayata müdahale eden bir Kur'an anlayışıdır. Dolayısı ile Fizilali Kur'an'da ayetleri tefsir ederken güncel sorunlara sürekli vurgu yapar. Çağdaş ideolojileri de yer yer eleştiren Kutub yeni bir tefsir yöntemi olarak dirayet ve rivayet tefsiri yöntemlerini cem etmiş diyebiliriz.

Seyyid Kutub'un Fizilali yazarken başvurduğu kaynakları yaklaşık olarak şöyle sıralayabiliriz. Taberi tarihi, İbn Kesir tefsiri, İbn Kayyım'ın Zadül Mead'i, M.Reşit Rıza'nın Menar tefsiri, Buhari, Müslim, Ahmed bin Hanbel Müsnedi, İmam Malik'in Muvattası, İbn Kesir'in El Bidaye ven Nihaye'si, İbn Hişam Siret'i. Saydığımız kaynak eserler ile birlikte Mevdudi'nin eserleri, Muhammed Ebu Zehra, Abdulkadir Udeh, Muhammed Kutub'un eserlerinden de az da olsa istifade etmiştir. İngilizce, Fransızca, Almanca, Urduca, Türkçe, Farsça gibi dillere çevrildi. Her çevirinin cilt sayısı farklı olmakla birlikte Türkçe çevirisinin 16, 12, 10 ciltlik baskıları mevcuttur.

Tefsir okumaları yaparken çok yönlü okumalar yapmanın faydası büyüktür. Sadece bir tefsire bağlı kalarak Kur'an'ı anlamak ve yaşamak mümkün değildir. Farklı tefsirlerden istifade etmek sureti ile yaşamak niyeti ile Kur'an'ı anlama okumaları yapmak daha yerinde bir yöntemdir.

Fizilali Kuran'ı diğer tefsirlerden ayırt eden temel yönü; dil ve lügat yönünün zengin olması, iktisadi, sosyal ve siyasal yönünün belirgin olması, günümüzün gerçeklerine göre ele alınması, tevhid bilincinin tefsirin temel hedefi olmasıdır. Üstadın konuları ele alırken nevi şahsına münhasır bir usul takip ettiğini de hatırlatmak isterim.(okunması, anlaşılması ve yaşanması ümidi ile)

Nihayetinde bütün eserlerinde tevhid ve tevhidin nizam olarak hakimiyetinin gerekliliğini ele alan Seyyid Kutub'un bu saymış olduğumuz eserler dışında muhtelif edebi ve dini eserleri de mevcuttur. Bu telif eserler dışında şehadetinden sonra eserlerinden derlenmiş, derleme eserlerde mevcuttur.

Bu eserleri de şu şekilde sıralayabiliriz:

-Derleme eserler; İslam'ın hareket metodu, Fizilali Kuran'da davet Yolu (Ahmet Faiz üç cilt), Kuran'ın gölgesinde Kadın, Bela Ve İmtihan.

-Seyyid Kutub'un ablası Hamide Kutub' a yazmış olduğu mektuplardan oluşan ''Ruhun Sevinci'' adlı kitap.

-Topluma karşı şairin görevi.(Edebi bir eserdir)

-Romanları; Köy Çocuğu, Dikenler, Sihirli Şehir

Son olarak şunu belirtmek gerekir ki Seyyid Kutub, hayatı, fikirleri, düşünceleri, mücadelesi ve şehadeti ile dünyadaki bütün İslami oluşumların düşünce yapısı üzerinde direkt ya da dolaylı olarak etkide bulunmuştur. Yaşadığı çağa öncülük ve şahitlik eden bu mümtaz şahsiyetin fikir ve düşüncelerinin anlaşılması ümidi ile.