Düşünce Akademisi’nde “Kur’an’da Ahlak ve Erdem Anlayışı” Konuşuldu

14 Şubat 2025 tarihinde Düşünce Akademisi’nde düzenlenen programda dernek, Prof. Dr. Ahmet Abay’ı “Kur’an’da Ahlak ve Erdem Anlayışı” başlığıyla ağırladı. Programda Kur’an’ın ahlak anlayışı, bireysel ve toplumsal boyutlarıyla ele alındı.

Programda konuşan Prof. Dr. Abay, Kur’an’ın hayata yansıyan en temel yönünün ahlak olduğunu vurgulayarak, “Kur’an ahlak meselesini ikincil değil, asıl mesele olarak görür” dedi. İbadetlerin insanı dönüştürmek amacıyla emredildiğini belirten Abay, özellikle orucun takva bilinci inşa etmeyi hedeflediğini ifade etti. Takvanın ise özünde sorumluluk bilinci anlamına geldiğini söyledi.

Gençlerde ateizm eğiliminin abartıldığına dikkat çeken Abay, oranın yüzde birin bile altında olduğunu, asıl rahatsızlığın muamelatta yani yaşanan çelişkilerde ortaya çıktığını dile getirdi. “Gençlerin sorunu çoğu zaman inançtan değil, gördükleri tutarsızlıklardandır” ifadelerini kullandı.

Tevhidin insanı cahiliye kalıntılarından arındırma amacı taşıdığını belirten Abay, peygamberlerin de insanları arındırmak için gönderildiğini söyledi. Temel sorunun bilgi eksikliği değil, bilginin hayata yansımaması olduğunu vurgulayan Abay, “İnsan biliyor; fakat bildiğini hayata taşıyacak iradede zayıflık yaşayabiliyor” dedi.

Kur’an’da ahlakın üç temel üzerine yükseldiğini ifade eden Abay, bunları emanet, hilafet ve hesap verme bilinci olarak sıraladı. İnsanların boş yere yaratılmadığını bildiren ayetlerin sorumluluk bilinci oluşturduğunu belirten Abay, vahyin insana ağır gelmesinin sebebinin de bu sorumluluğu yüklemesi olduğunu dile getirdi.

İmanın Kur’an’da sürekli ahlakla test edilen bir iddia olduğunu söyleyen Abay, iman ile ahlak arasında kopmaz bir bağ bulunduğunu belirtti. “İman ahlaka dönüşmek zorundadır. Ahlaki doğrulaması olmayan iman iddiası anlam ifade etmez” dedi. İnsanın malı, ailesi ve çocuklarıyla imtihan edildiğini hatırlatan Abay, Müslüman kimliğinin ahlaki duruşla ispatlanacağını ifade etti.

Kur’an’da ahlakın temel unsurlarının adalet, hakikat ve merhamet olduğunu belirten Abay, adaletin yalnızca tarafsızlık değil, doğru tarafı tutmak anlamına geldiğini söyledi. “Sadece doğruyu söylemek değil, olduğu gibi görünmek de adaletin gereğidir” dedi. Allah’ın adalet ve ihsanı emrettiğini hatırlatan Abay, ihsanın yapılanla yetinmeyip daha fazlasını yapma iradesi olduğunu ifade etti. İhsanı, “Allah’ın kendisini gördüğü bilinciyle hareket etmek” olarak tanımladı.

Ahlakın vicdan boyutuna da dikkat çeken Abay, sabır ve tevazunun vazgeçilmez iki ilke olduğunu söyledi. Sabır kavramının edilgen bir bekleyiş değil, ahlaklı bir direniş biçimi olduğunu belirtti. “Sabır, hedefe ulaşma yolunda karşılaşılan engeller karşısında mücadele etmektir; pes etmek değil iradeyi bilemektir” dedi.

Tevazunun da Kur’an ahlakının temel şartlarından biri olduğunu vurgulayan Abay, kibirlenmenin her türlüsünün insanı yozlaştırdığını ifade etti. “İlimle kibirlenen bel'amlaşmış, malla kibirlenen karunlaşmış, güçle kibirlenen hamanlaşmış, iktidarla kibirlenen ise firavnlaşmıştır” sözleriyle uyarıda bulundu.

Kur’an’da ahlakın yalnızca bireysel bir mesele olmadığını, toplumsal düzenin ve medeniyetin taşıyıcı kolonu olduğunu dile getiren Abay, Asr Suresi’nin bu hakikati özlü biçimde ortaya koyduğunu belirtti. Ayrıca Rad Suresi 11. ayeti hatırlatarak, bir toplumun değişiminin kendi iç dönüşümüyle mümkün olduğunu ifade etti.

Program, Kur’an’da ahlakın imanın doğruluğunu ölçen bir mizan, insanın kendisiyle yüzleştiği bir ayna ve medeniyetin varlığını sürdürebilmesinin temel şartı olduğu vurgusuyla sona erdi.